Wykroczenie a przestępstwo: czym się różnią

Definicja wykroczenia

Art. 1 § 1 Kodeksu wykroczeń określa, kto odpowiada za wykroczenie: ten, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5000 zł lub nagany. Do tego potrzebna jest wina: nie popełnia wykroczenia sprawca, któremu nie można jej przypisać w czasie czynu (art. 1 § 2 KW).

O tym, czy czyn jest wykroczeniem, decyduje więc rodzaj kary w przepisie. Jeżeli ustawa grozi za niego karą pozbawienia wolności, jest to przestępstwo.

Wykroczenia poza Kodeksem wykroczeń

Kodeks wykroczeń nie zawiera wszystkich wykroczeń. Wiele z nich przewidują inne ustawy. Przepisy części ogólnej kodeksu stosuje się do takich wykroczeń, jeżeli te ustawy nie zawierają odmiennych reguł (art. 48 KW).

Najważniejsze różnice

Katalog kar za wykroczenia zawiera art. 18 KW. Za niektóre wykroczenia drogowe grzywna może wynieść do 30 000 zł (art. 24 § 1a KW).

Ten sam rodzaj czynu, różne kwalifikacje

Kilka zachowań występuje w obu kodeksach, a granicę wyznacza wartość mienia lub szkody. Próg wynosi 800 zł:

• kradzież lub przywłaszczenie rzeczy do 800 zł: wykroczenie z art. 119 KW,
• paserstwo mienia z kradzieży lub przywłaszczenia do 800 zł: wykroczenie z art. 122 KW,
• umyślne zniszczenie cudzej rzeczy, gdy szkoda nie przekracza 800 zł: wykroczenie z art. 124 KW.

Powyżej progu albo w sytuacjach szczególnych, jak kradzież z włamaniem, stosuje się Kodeks karny. Szczegóły w poradnikach o kradzieży i o paserstwie.

Podobnie jest z alkoholem za kierownicą. Prowadzenie samochodu w stanie po użyciu alkoholu to wykroczenie z art. 87 § 1 KW, a w stanie nietrzeźwości przestępstwo z art. 178a Kodeksu karnego.

Gdy czyn jest jednocześnie wykroczeniem i przestępstwem

Jeżeli jeden czyn wyczerpuje znamiona i wykroczenia, i przestępstwa, orzeka się za oba (art. 10 § 1 KW). Gdy kary lub środki karne są tego samego rodzaju, wykonuje się surowszą, a wykonaną już łagodniejszą zalicza się na jej poczet.

Znikoma szkodliwość i społeczna szkodliwość

Kodeks karny stanowi, że nie jest przestępstwem czyn, którego społeczna szkodliwość jest znikoma (art. 1 § 2 KK). Kodeks wykroczeń wymaga, żeby czyn był społecznie szkodliwy (art. 1 § 1 KW). W obu przypadkach ocena szkodliwości należy do organu orzekającego i uwzględnia m.in. rodzaj naruszonego dobra, rozmiar szkody i sposób działania sprawcy (art. 47 § 6 KW).

Najważniejsze w skrócie

Wykroczenie to czyn zagrożony co najwyżej aresztem, ograniczeniem wolności, grzywną albo naganą. Przestępstwo grozi także pozbawieniem wolności. Wykroczenia szybciej się przedawniają, sprawy prowadzi się według KPW i często kończą się mandatem.