Przedawnienie wykroczenia: rok, dwa lata i trzy lata

Trzy różne terminy

Art. 45 Kodeksu wykroczeń zawiera trzy terminy, które łatwo pomylić:

Pierwsze dwa dotyczą przedawnienia orzekania, czyli tego, czy w ogóle można ukarać. Trzeci dotyczy przedawnienia wykonania kary, która została już orzeczona.

Od kiedy liczy się rok

Rok liczy się od popełnienia wykroczenia. Wykroczenie uważa się za popełnione w czasie, w którym sprawca działał albo zaniechał działania, do którego był obowiązany (art. 4 § 1 KW). Przy wykroczeniu drogowym jest to zwykle dzień zdarzenia, a nie dzień, w którym przyszło wezwanie lub mandat.

Co oznacza wszczęcie postępowania

Wydłużenie terminu zależy od tego, czy w ciągu roku wszczęto postępowanie. W sprawach o wykroczenia postępowanie wszczyna prezes sądu zarządzeniem, gdy wniosek o ukaranie odpowiada warunkom formalnym (art. 59 § 2 KPW). Same czynności wyjaśniające Policji, wezwanie na przesłuchanie czy nałożenie mandatu nie są wszczęciem postępowania w tym rozumieniu.

W praktyce oznacza to: jeżeli wniosek o ukaranie nie trafi do sądu i postępowanie nie zostanie wszczęte w ciągu roku od czynu, sprawca nie może już zostać ukarany.

Przykłady

Przykład 1. Wykroczenie popełniono 15 marca 2026 r. Do 15 marca 2027 r. nie wszczęto postępowania. Karalność ustała.

Przykład 2. Wykroczenie popełniono 15 marca 2026 r. Postępowanie wszczęto w listopadzie 2026 r. Pierwszy rok kończy się 15 marca 2027 r., a karalność ustaje z upływem kolejnych 2 lat, czyli 15 marca 2029 r. Jeżeli do tego dnia nie zapadnie prawomocne rozstrzygnięcie, postępowanie umarza się.

Przykład 3. Wyrok skazujący na grzywnę uprawomocnił się 1 czerwca 2026 r. Jeżeli grzywny nie wyegzekwowano do 1 czerwca 2029 r., kara nie podlega już wykonaniu.

Szczególne sytuacje

• Uchylenie prawomocnego rozstrzygnięcia: przedawnienie biegnie od daty uchylenia (art. 45 § 2 KW).
• Mediacja: czasu trwania postępowania mediacyjnego nie wlicza się do okresu przedawnienia (art. 45 § 2a KW).

Jak przedawnienie działa w postępowaniu

Przedawnienie orzekania jest okolicznością wyłączającą postępowanie. Postępowania się nie wszczyna, a wszczęte umarza (art. 5 § 1 pkt 4 KPW). Sąd uwzględnia tę okoliczność z urzędu na każdym etapie (art. 62 § 1 KPW), więc obwiniony nie musi składać specjalnego wniosku. Warto jednak zwrócić na nią uwagę sądu w piśmie lub na rozprawie, jeśli termin minął.

Przedawnienie a termin na mandat

Od przedawnienia trzeba odróżnić termin z postępowania mandatowego. Mandatu nie można nałożyć po upływie 60 dni od dnia ustalenia sprawcy wykroczenia (art. 97 § 1 KPW). Po tym czasie nie oznacza to jeszcze, że sprawa wygasła: organ może skierować wniosek o ukaranie do sądu, dopóki nie minie termin z art. 45 KW. Więcej w poradniku o terminach mandatu z fotoradaru.

Przedawnienie a zatarcie ukarania

Przedawnienie decyduje o tym, czy można ukarać lub wykonać karę. Zatarcie decyduje o tym, kiedy ukaranie uważa się za niebyłe. Zatarcie następuje po 2 latach od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary (art. 46 § 1 KW). Opisujemy je w poradniku o zatarciu ukarania.

Najważniejsze w skrócie

Na wszczęcie postępowania jest rok od czynu. Jeżeli postępowanie wszczęto, na prawomocne ukaranie jest łącznie najwyżej 3 lata od czynu. Orzeczonej kary nie wykonuje się po 3 latach od uprawomocnienia.