Odmowa przyjęcia mandatu: co dzieje się dalej

Prawo do odmowy

Art. 97 § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia stanowi wprost: sprawca wykroczenia może odmówić przyjęcia mandatu karnego. Funkcjonariusz ma obowiązek poinformować o tym prawie i o skutkach odmowy, a także wskazać wysokość grzywny, opisać zachowanie stanowiące wykroczenie, czas, miejsce i kwalifikację prawną (art. 97 § 3 KPW).

Odmowa nie jest wykroczeniem ani okolicznością obciążającą. To po prostu wybór drogi: zamiast szybkiego zakończenia sprawy na miejscu decyduje sąd.

Co dzieje się po odmowie

Organ, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, występuje do sądu z wnioskiem o ukaranie. We wniosku zaznacza, że obwiniony odmówił przyjęcia mandatu, i w miarę możności podaje przyczyny odmowy (art. 99 KPW).

Zwykle sprawa przebiega tak:

1. Czynności wyjaśniające. Policja może wezwać osobę, która odmówiła mandatu, na przesłuchanie. Ma ona prawo odmówić złożenia wyjaśnień i zgłosić wnioski dowodowe (art. 54 § 6 KPW). Przy przesłuchaniu trzeba wskazać adres do doręczeń.
2. Wniosek o ukaranie. Trafia do sądu rejonowego.
3. Wyrok nakazowy albo rozprawa. Sąd może wydać wyrok nakazowy na posiedzeniu bez stron (art. 93 KPW). Od wyroku nakazowego przysługuje sprzeciw w terminie 7 dni, po którym odbywa się rozprawa.
4. Wyrok. Uniewinnienie, umorzenie albo skazanie z karą w granicach ustawy.

Ryzyko: wyższa kara i koszty

Sąd wymierza karę w granicach przewidzianych przez przepis o danym wykroczeniu, a nie w granicach mandatu. Przykładowo za wykroczenie, za które mandat może wynieść do 500 zł, sąd może orzec grzywnę do 5000 zł, jeśli przepis na to pozwala (art. 24 § 1 KW). Może też orzec karę łagodniejszą albo odstąpić od wymierzenia kary.

W razie skazania sąd zasądza od obwinionego opłatę i zryczałtowane wydatki postępowania (art. 119 § 1 KPW). W razie uniewinnienia w sprawie z wniosku oskarżyciela publicznego koszty ponosi Skarb Państwa albo jednostka samorządu (art. 119 § 2 KPW).

Kiedy odmowa ma sens

Odmowa ma sens przede wszystkim wtedy, gdy:

• wykroczenia nie popełniono albo popełniła je inna osoba,
• opis zdarzenia przez funkcjonariusza jest nieprawdziwy,
• istnieją dowody, które mogą zmienić ocenę, na przykład nagranie z wideorejestratora albo świadkowie,
• kwalifikacja prawna jest błędna.

Jeśli zdarzenie nie budzi wątpliwości, a kwota mandatu odpowiada okolicznościom, postępowanie sądowe zwykle nie poprawi sytuacji sprawcy, a wydłuży sprawę i zwiększy koszty.

Po przyjęciu mandatu

Mandat kredytowany staje się prawomocny z chwilą pokwitowania odbioru (art. 98 § 3 KPW). Po podpisaniu nie można go zaskarżyć tak jak wyroku. Prawomocny mandat może zostać uchylony tylko w wąskich przypadkach, na przykład gdy czyn nie był wykroczeniem, sprawca nie miał 17 lat albo grzywnę nałożono w niedopuszczalnej wysokości. Wniosek składa się do sądu w terminie 7 dni od uprawomocnienia (art. 101 § 1 KPW). Szczegóły w poradniku o uchyleniu mandatu.

Przed podpisaniem warto więc spokojnie sprawdzić opis czynu i kwalifikację na formularzu.

Upływ czasu

Karalność wykroczenia ustaje po roku od jego popełnienia, a jeśli w tym czasie wszczęto postępowanie, po 2 latach od końca tego roku (art. 45 § 1 KW). Odmowa przyjęcia mandatu nie przerywa ani nie zawiesza tego terminu. Postępowanie wszczyna sąd po otrzymaniu wniosku o ukaranie.

Najważniejsze w skrócie

Mandatu nie trzeba przyjmować. Po odmowie sprawa trafia do sądu, który może orzec inaczej niż funkcjonariusz, także surowiej, i w razie skazania obciąży kosztami. Odmowa jest rozsądna, gdy są realne argumenty przeciwko zarzutowi.