Mandat karny: rodzaje, terminy zapłaty i limity kwot

Trzy rodzaje mandatów

Najczęściej spotykany jest mandat kredytowany. Podpis pod nim oznacza przyjęcie mandatu, a od tej chwili jest on prawomocny i trzeba go zapłacić w ciągu 7 dni.

Mandat płatny od razu i kredytowany można zapłacić kartą lub innym instrumentem płatniczym, jeśli funkcjonariusz ma odpowiednie urządzenie. Koszty takiej płatności ponosi ukarany (art. 98 § 3a i 3b).

Mandat zaoczny

Mandat zaoczny stosuje się, gdy sprawcy nie zastano na miejscu, a jego tożsamość nie budzi wątpliwości. Zostawia się go tak, żeby sprawca mógł go odebrać, na przykład za wycieraczką, albo doręcza się go sprawcy. Mandat wskazuje organ, na rzecz którego trzeba wpłacić grzywnę w ciągu 14 dni (art. 98 § 5).

Termin liczy się od dnia wystawienia mandatu, jeśli został pozostawiony na miejscu, albo od dnia doręczenia. Mandat zaoczny staje się prawomocny dopiero po zapłacie. Jeżeli grzywna nie zostanie wpłacona, organ kieruje do sądu wniosek o ukaranie (art. 99 KPW).

Ile może wynosić mandat

Kodeks wyznacza górne granice grzywny w mandacie (art. 96 KPW). Najważniejsze:

Konkretne kwoty za wybrane wykroczenia określa rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych (Dz. U. z 2003 r. poz. 2023 ze zm.). Nie podajemy tu stawek z rozporządzenia, bo było ono wielokrotnie nowelizowane, a ELI nie udostępnia jego aktualnego tekstu ujednoliconego. Kwotę zawsze wskazuje funkcjonariusz i formularz mandatu.

Kiedy mandatu się nie stosuje

Mandatu nie nakłada się za wykroczenie, za które należałoby orzec środek karny, na przykład obowiązkowy zakaz prowadzenia pojazdów. Nie stosuje się go też, gdy czyn jest jednocześnie wykroczeniem i przestępstwem (art. 96 § 2 KPW). Wtedy sprawą zajmuje się sąd.

Funkcjonariusz może nałożyć mandat, gdy sprawcę schwytano na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem albo gdy wykroczenie stwierdzono np. urządzeniem rejestrującym i nie ma wątpliwości co do sprawcy. Nie może tego zrobić po upływie 60 dni od dnia ustalenia sprawcy (art. 97 § 1 KPW).

Kto nakłada mandaty

Postępowanie mandatowe prowadzi Policja, a inne organy wtedy, gdy przepis szczególny tak stanowi (art. 95 § 1 KPW). W sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika mandaty nakłada inspektor pracy (art. 95 § 3 KPW). Uprawnienia innych formacji, na przykład straży gminnych, wynikają z odrębnych przepisów i rozporządzeń.

Gdy mandat nie zostanie zapłacony

Przy mandacie kredytowanym niezapłacenie nie cofa ukarania, bo mandat jest już prawomocny. Grzywnę ściąga się w trybie egzekucji administracyjnej (art. 100 § 12 KPW). Należności z mandatów stanowiących dochód budżetu państwa pobiera właściwy naczelnik urzędu skarbowego (art. 100 § 1 KPW).

Przy mandacie zaocznym skutek jest inny: brak zapłaty w terminie oznacza wniosek o ukaranie i sprawę w sądzie.

Najważniejsze w skrócie

Mandat kredytowany płaci się w 7 dni i jest prawomocny od podpisu. Mandat zaoczny płaci się w 14 dni, a brak zapłaty kończy się wnioskiem do sądu. Zwykle mandat wynosi do 500 zł, za wykroczenia drogowe do 5000 zł. Mandatu nie można nałożyć, gdy potrzebny jest środek karny.