Paserstwo: kiedy jest wykroczeniem, a kiedy przestępstwem

Czym jest paserstwo

Paserem jest ten, kto nabywa rzecz z nielegalnego źródła, pomaga ją sprzedać, przyjmuje ją albo pomaga ją ukryć. Prawo rozróżnia paserstwo umyślne i nieumyślne oraz paserstwo wykroczeniowe i przestępne. O kwalifikacji decydują trzy pytania:

1. Z jakiego czynu pochodzi rzecz?
2. Ile jest warta?
3. Czy sprawca wiedział o jej pochodzeniu, czy tylko powinien był się domyślić?

Paserstwo jako wykroczenie

Art. 122 Kodeksu wykroczeń obejmuje wyłącznie mienie pochodzące z kradzieży lub z przywłaszczenia, o wartości nieprzekraczającej 800 zł.

Przy paserstwie umyślnym karalne jest także usiłowanie, podżeganie i pomocnictwo (art. 122 § 3 KW). Usiłowanie paserstwa nieumyślnego karalne nie jest.

Czynności sprawcy są w obu odmianach te same: nabycie, pomoc w zbyciu, a także przyjęcie albo pomoc w ukryciu mienia w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Kiedy to już przestępstwo

Przepis o wykroczeniu nie ma zastosowania, gdy:

• wartość mienia przekracza 800 zł,
• rzecz pochodzi z innego czynu niż kradzież lub przywłaszczenie, na przykład z oszustwa, rozboju albo kradzieży z włamaniem,
• przedmiotem czynu jest broń, amunicja, materiały lub przyrządy wybuchowe (art. 130 § 1 KW).

Wtedy stosuje się Kodeks karny. Art. 291 KK (paserstwo umyślne) przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, a w wypadku mniejszej wagi grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku. Art. 292 KK (paserstwo nieumyślne) przewiduje grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat. Gdy rzecz ma znaczną wartość, czyli powyżej 200 000 zł (art. 115 § 5 KK), kara wynosi od 3 miesięcy do 5 lat.

Kodeks karny mówi o rzeczy uzyskanej „za pomocą czynu zabronionego”. Nie ogranicza się więc do kradzieży i przywłaszczenia.

Umyślne czy nieumyślne

Różnica jest praktyczna. Umyślnie działa ten, kto wie, że kupuje kradziony telefon. Nieumyślnie ten, kto nie wiedział, ale okoliczności powinny wzbudzić jego podejrzenia, a mógł je dostrzec. Typowe sygnały to cena wyraźnie niższa od rynkowej, brak dokumentów zakupu, sprzedaż w pośpiechu z dala od miejsca zamieszkania sprzedawcy albo zdrapany numer seryjny.

Przepis wymaga obu elementów: sprawca „powinien” i „może” przypuszczać. Osoba, która nie miała realnej możliwości zorientowania się w pochodzeniu rzeczy, nie odpowiada za paserstwo nieumyślne.

Jak ustala się wartość

Próg 800 zł dotyczy wartości mienia. W praktyce ustala się ją według cen rynkowych rzeczy w dniu czynu, na podstawie dokumentów, opinii albo zeznań. Gdy wartość jest sporna, a od niej zależy, czy sprawa toczy się o wykroczenie, czy o przestępstwo, warto przedstawić własne dowody wartości, na przykład ogłoszenia sprzedaży podobnych rzeczy.

Wcześniejsze ukarania

W sprawach o paserstwo z art. 122 § 1 i 2 KW organ prowadzący czynności wyjaśniające sprawdza w policyjnym zbiorze danych, czy podejrzany popełniał wcześniej wykroczenia tego rodzaju (art. 54 § 10 KPW). Uprzednie ukaranie za podobne wykroczenie jest okolicznością obciążającą przy wymiarze kary.

Co zrobić, gdy kupiło się rzecz z kradzieży

Jeżeli po zakupie okazało się, że rzecz może pochodzić z kradzieży, najbezpieczniej zgłosić to Policji i nie sprzedawać jej dalej. Dalsze zbycie rzeczy, o której pochodzeniu już się wie, może zostać ocenione jako paserstwo umyślne. Dobrowolne ujawnienie okoliczności zakupu ułatwia też wykazanie, że w chwili nabycia nie było świadomości pochodzenia rzeczy.

Najważniejsze w skrócie

Paserstwo jest wykroczeniem tylko przy mieniu z kradzieży lub przywłaszczenia o wartości do 800 zł. Umyślne zagrożone jest aresztem, ograniczeniem wolności albo grzywną, nieumyślne grzywną albo naganą. Powyżej progu, przy innych czynach i przy broni stosuje się Kodeks karny.